In wetenschap, visuele communicatie fundamenteel is. Veel hangt af van het onderwerp, van een atoom tot een gen tot een kristal of zelfs een heel sterrenstelsel. Het doel is om kennis te verduidelijken met beelden. Om ontdekkingen, ideeën en observaties te delen, hebben onderzoekers daarom zowel afbeeldingen als tekst gebruikt om te communiceren.
 
Met andere woorden, kunst draagt in hoge mate bij aan vooruitgang in de wetenschap en hoe kennis wordt verspreid. Wetenschap en kunst worden vaak gezien als tegenpolen, maar... wetenschappelijk illustratie ligt op het kruispunt van de twee gebieden. 

U hebt waarschijnlijk talloze wetenschappelijke illustraties gezien, zelfs als u niet bekend was met het vakgebied. Kijk maar eens in je wetenschapsboeken, een museumtentoonstelling die je hebt meegemaakt, of zelfs die grafiek in de dokterspraktijk met de contouren van verschillende lichaamsdelen.

Daarover hebben we veel meer informatie in dit artikel. Leer alles wat u moet weten over wetenschappelijke illustraties en hun cruciale rol in de wetenschap.

Wat is wetenschappelijke illustratie?

Wetenschappelijke illustratie is een communicatiemethode waarmee complex ideeën, details en theorieën op een interessante en informatieve manier worden gepresenteerd.

Het is mogelijk wetenschappelijke concepten duidelijker over te brengen door middel van illustraties in plaats van het technische jargon dat vaak wordt gebruikt om ze te beschrijven. Tekening of wetenschappelijke beelden nauwkeurig weer te geven is hoe deze kunstenaars of illustratoren wetenschap communiceren en hun publiek informeren. 

Om nauwkeurige illustraties te maken, maken wetenschappelijke illustratoren gebruik van een combinatie van esthetiek en technische expertise. Door gebruik te maken van illustraties, grafieken en multimedia kunnen concepten duidelijk worden gepresenteerd en visueel worden weergegeven, waardoor ze toegankelijker en aantrekkelijker worden voor een breed publiek. 

Door het te gebruiken, kunnen gebruikers complexe concepten uitleggen aan een breder publiek, en artsen of wetenschappers voorlichten door middel van voorbeeldige illustraties of animaties. De kracht van afbeeldingen kan immers niet worden onderschat.

Een korte geschiedenis

Sinds de prehistorie heeft de mens de wereld om zich heen afgebeeld door middel van kunst. Grottekeningen uit het Paleolithicum met afbeeldingen van dieren zijn het bewijs van deze aloude praktijk.

De grotschilderingen van Chauvet in Zuid-Frankrijk zijn een goed voorbeeld van Paleolithische natuurlijke illustraties. Men schat dat de grot ongeveer 33000 tot 30000 jaar geleden werd beschilderd.

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
Replica van het paneel van de neushoorns uit de Chauvet grot.

In 1994 ontdekte een groep wandelaars de grot. Over de hele wereld zijn er in grotten Paleolithische afbeeldingen van dieren ontdekt, variërend van Bhimbetka in India (leeuwen, bizons en schilderingen) tot Ubirr in Australië (schilderingen met kangoeroe-thema).

Historisch gezien dienden illustraties om ontdekkingen te documenteren en anderen te informeren. Een illustratie van meer dan vijftienduizend jaar later stelde een mammoet voor met een hartvormige vlek op zijn schouder: de vlek bevond zich dicht bij het hart.

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
Grottekening van het hart van een mammoet (Bron: Singer C. Een korte geschiedenis van Anatomie van de Grieken tot Harvey, Dover Publications, 1957; Credit: Dover Publications Inc.)

Misschien is dit wel het oudste voorbeeld van een antropologische illustratie. Er wordt verondersteld dat de illustratie een manier was om vroege jagers de weg te wijzen naar de plaats waar het hart van de mammoet zich bevond tijdens de jacht.

Pas eeuwen later creëerden geleerden in de stad Alexandrië in Egypte een speciale bibliotheek voor het observeren. Griekse arts Herophilusdie praktiseerde in Alexandrië, ontleedde en tekende zijn onderwerpen om de anatomie van het lichaam beter te begrijpen. Als pionier in het gebruik van illustratie als een technisch hulpmiddel, wordt hij beschouwd als een van de eersten.

Illustraties waren cruciaal voor de ontluikende ontwikkeling van de wetenschap. Al vroeg in de menselijke geschiedenis, van Griekenland en Egypte tot de Verlichting in Europa, waren visuele voorstellingen essentieel voor het overbrengen van soms complexe informatie. Illustraties van grote kunstwerken werden ook gevonden op de muren van piramides.

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap

Tot begin 1800, moesten we wetenschappelijke illustraties gebruiken om... visuele informatie delen. Illustratie heeft nog steeds veel kracht, zelfs nu we mobiele telefoons en camera's tot onze beschikking hebben. Een foto kan maar één perspectief tegelijk weergeven; een illustratie kan er vele weergeven.

Met de vaardigheden van een wetenschappelijk illustrator kan men complexe ontwerpen met meerdere focuslijnen illustreren, de aandacht vestigen op details, of gedemonteerde voorwerpen opnieuw in elkaar zetten op een manier die onmogelijk is met een camera. 

Kijkend naar galerijen van wetenschappelijke illustraties uit de afgelopen eeuwenontdekt u ingewikkelde illustraties die bizar en perfect tegelijk lijken. Wetenschappers beelden in hun wetenschappelijke illustraties vaak meer af dan een enkel exemplaar. Toch zijn wetenschappelijke illustraties preciezer en duidelijker geworden met de vooruitgang van innovaties en technologie.

Verschillende soorten wetenschappelijke illustraties

Natuurhistorische illustraties en kaarten

Het spreekt voor zich dat dit een illustratie is van historische wetenschappelijke theorieën en observaties. De collectie bevat illustraties van wezens, planten en microben in hun omgeving. Veel van de oudste illustraties in de wetenschap hebben betrekking op dit gebied, omdat het sterk gebaseerd is op observatie. 

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
Pennatulida van: Kunstvormen van Natuur door Ernst Haeckel in Kunstformen der Natur (1899 tot 1904)

Het is via hun werk dat illustratoren illustraties van vroegere en huidige onderwerpen presenteren als een manier om bepaalde natuurverschijnselen beter te begrijpen en te bestuderen. De feiten over fossielen, habitats van dieren en het leven op de planeet kunnen worden gezien of gecommuniceerd via deze stukken. Verschillende van de oudere werken bevatten kaarten en illustraties van de habitat.

Restauratie en illustratie van uitgestorven soorten

Hoewel meer specifiek dan natuurhistorische illustratie, is dit vergelijkbaar. Er zijn veel illustraties van dinosaurussen en andere uitgestorven soorten in collecties, waaronder wolharige mammoeten en sabeltandtijgers. 

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
Mauritiaanse Reuzenskink door Kara Perilli

De kunstwerken die je vandaag ziet zijn gemaakt met behulp van wetenschappers en fossielen die duizenden jaren na het uitsterven van deze wezens zijn gevonden. Naast deze populaire uitgestorven soorten bestaan er ook een aantal minder bekende uitgestorven soorten, die sommige illustratoren onderzoeken om uitgestorven soorten te illustreren.

De forensische reconstructie van gezichtsstructuren 

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
Gezichtsreconstructiemethoden: (A) tweedimensionaal handmatig, (B) driedimensionaal handmatig, (C) driedimensionaal computergestuurd.

Op vergelijkbare wijze als onze vorige illustratie, is ook deze meer toegespitst. Een antropologische reconstructie van het gezicht op basis van een schedel of botten van onze vroege hominide voorouders. Zo krijgen we een idee van wie onze voorouders waren en leren we over hen.

Botanische illustraties

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap

Natuurhistorische illustraties tonen vaak botanische onderwerpen en hun anatomisch kenmerken. Het is altijd interessant om nieuwe onderwerpen te illustreren omdat er zoveel plantensoorten en ontdekkingen zijn. De illustraties in dit deel geven een gedetailleerd beeld van de werking van de plant en de unieke kenmerken ervan.

Modellen en afbeeldingen voor museumtentoonstellingen

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
Body Worlds Vital Tentoonstelling

De artistieke creatie van tentoonstellingen voor musea draagt in grote mate bij tot de educatieve doeleinden van wetenschappelijke kunst. De inhoud varieert sterk tussen tentoonstellingen, van interactieve tentoonstellingen met fossielen tot op tekst gebaseerde tentoonstellingen. Omdat het publiek de inhoud gemakkelijk kan begrijpen, dienen ze een groot deel van de publieke opvoeding.

Infografieën

De creatie van functionele kunst wordt sterk beïnvloed door gegevens en informatie. Als beeldend kunstenaar is het belangrijk relevante en nauwkeurige gegevens te selecteren die op een begrijpelijke en esthetisch verantwoorde manier kunnen worden weergegeven.

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
 Infografisch sjabloon van Mind the Graph

Vaak vindt u infographics, zoals die gemaakt in Mind the Graph's Infographic Makerin kranten, op websitesen zelfs op je mobiele apparaat. Afhankelijk van de complexiteit van het ontwerp, zou het gebruikt kunnen worden voor wetenschappelijke onderzoek of voor dagelijks gebruik door het grote publiek.

Digitale 3D-modellen, animaties en video's

3D-modellering en animatie hebben aan populariteit gewonnen met de vooruitgang van de technologie. Hiermee kunnen organismen, processen, planten en dieren in hun geheel worden gemodelleerd in plaats van alleen visueel. 

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
Voorbeelden van vooraf ingestelde stijlen die kunnen worden gebruikt op Proteïne Imager.

De gebruiker kan met het onderwerp interageren en zien hoe lichaamsdelen werken en hoe het er vanuit verschillende perspectieven uitziet. Processen kunnen worden gedemonstreerd en er kunnen ook werkende modellen op kleinere schaal worden gemaakt om te laten zien hoe het werkt.

Voorbeelden van wetenschappelijke illustraties in de praktijk

Moderne wetenschappelijke illustraties verschillen ontegenzeggelijk sterk van grotschilderingen. Doorheen de geschiedenis zijn de methoden om de natuur af te beelden geëvolueerd, van primitieve kunst en gravures tot digitale kunst, datagrafiek en foto's. De illustraties van wetenschappers zijn mee geëvolueerd met de vooruitgang van de technologie en de evolutie van de wetenschap zelf. Bekijk enkele voorbeelden.

Botanische Wetenschappelijke Illustratie Voorbeelden

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
Illustraties van Mind the Graph's Galerij.

Enkele van de beroemdste wetenschapsillustratoren hebben gewerkt aan natuurhistorische illustraties, die waarnemingen van planten en insect leven. 

In de 16e en 17e eeuw waagden Europese naturalisten zich naar Zuid-Amerika, Australië en de Galápagos eilanden om de natuur te verzamelen en te onderzoeken. 

Naarmate de "Nieuwe Wereld" bekender werd, documenteerde een groter aantal illustraties de nieuw ontdekte omgeving. Wetenschapper en illustrator Maria Sibylla Merian illustreerde vele planten en insecten. Zij was het die de metamorfose bestudeerde en de relatie tussen organismen en de waardplant verklaarde.

Voorbeelden van wetenschappelijke illustraties van dieren

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
Illustraties van Mind the Graph's Galerij.

Ernst Haeckel was een zoöloog die zich richtte op de symmetrie en natuurlijke schoonheid van de natuur, wat hielp bij het herdefiniëren van wetenschappelijke illustraties. De beelden die hij tekende hielpen de moderne wetenschappelijke illustratie te definiëren. 

Ze verschijnen nog steeds in wetenschappelijke boeken en hadden een grote invloed op de kunst en architectuur van de 20e eeuw. Bovendien stelde hij een classificatiesysteem voor op basis van de evolutiegeschiedenis voor het koninkrijk dat hij "Protista" noemde, en ontdekte daarbinnen een groot aantal nieuwe soorten. 

Zijn werk maakte de weg vrij voor termen als fylum, fylogenie en ecologie, die in de biologie gemeengoed zijn geworden. Zijn hele leven lang was hij gefascineerd door het ontstaan van niet-willekeurige vormen, wat hem ertoe bracht Kunstformen der Natur te creëren, een geïllustreerd boek over levensvormen.

Medische Wetenschappelijke Illustratie Voorbeelden

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
Illustraties van Mind the Graph's galerij.

Leonardo Da Vinci illustreerde het menselijk hart (rond 1511-1513). Hoewel Da Vinci het meest bekend is om zijn schilderijen, was hij tijdens zijn illustere carrière ook een fervent sterrenkijker, een bekwaam architect, een bekwaam wapenontwerper en een serieus onderzoeker van de menselijke anatomie en plantkunde. 

Hij ontdekte dat het hart vier kamers heeft in plaats van twee, en vooral dat de aortaklep open en dicht gaat, zodat het bloed maar in één richting kan stromen. Da Vinci's illustratie, nu onderdeel van de Koninklijke Collectie, is in opmerkelijk goede staat bewaard gebleven.

Een wetenschappelijke illustratie maken

Wetenschappelijke illustratie: De sleutel tot een wereld van visuele wetenschap
Voorbeeld van illustratieproces van Mind the Graph ontwerpteam.

1. Het belang van onderzoek is onmeetbaar

Nadat je een onderwerp hebt gekozen voor een nieuw onderzoek, is het tijd om eraan te beginnen. Wetenschappelijke illustratoren beginnen met het onderzoeken van het onderwerp. Je kunt alleen een goede illustratie maken als je een duidelijke visie hebt op wat je probeert te illustreren en het belang daarvan inziet.

Uiteindelijk kan het delen van accurate informatie veel tijd kosten, maar het is cruciaal. Illustratoren moeten onderzoek doen naar het onderwerp en de omgeving rond hun focuspunt om illustraties van hoge kwaliteit te produceren.

2. Een eerste schets

Er zullen veel ruwe schetsen zijn. Bijna elk kunstwerk gaat door ruwe schetsen en conceptueel voordat het uiteindelijk tot bloei komt, ongeacht de verwachting. Omarm het proces! Om een kunstwerk tot stand te brengen, zul je het langdurig moeten herzien en bewerken.

3. Experimenteren met geselecteerde instrumenten

Afhankelijk van het door de illustrator gebruikte medium, is het van essentieel belang dat hij het gekozen instrument (bijvoorbeeld pen en inkt, illustratiesoftware, 3D-software, enz.) oefent om visuele effecten te bereiken en zijn techniek te perfectioneren. 

Overweeg het gebruik van een tekentablet en digitale penselen in Adobe Photoshop voordat u kiest voor Adobe Illustrator. Maar als je makkelijke vloeiende illustraties nodig hebt, denk dan aan Mind the Graph, een platform speciaal gemaakt voor wetenschappelijke kunstprojecten met 's werelds grootste galerij van wetenschappelijke illustraties om uit te werken.

4. Beslis over de samenstelling & overdracht tekeningen

Het hangt af van het soort media dat wordt gebruikt, maar meestal wordt bij conventioneel tekenen of schilderen de voltooide compositie of omtrek op het oppervlak overgebracht. Om een schets over te brengen moet calqueerpapier worden gebruikt. Illustratoren kunnen lichtbakken gebruiken om het overbrengen te versnellen.

Over de oorspronkelijke schets wordt het papier voor de uiteindelijke illustratie gelegd, zodat het licht erdoorheen kan schijnen om de uiteindelijke illustratie in het papier over te trekken. Digitale illustraties werken een beetje anders dan traditionele schetsen. Het meeste werk wordt gedaan via software, zodat het gemakkelijk en netjes kan worden gedaan.

Met de tool van Mind the Graph kun je de compositie vrij bewerken met veel middelen en aanpasbare elementen om het beoogde doel te bereiken.

5. Maak de laatste illustratie af

Deze stap, hoewel schijnbaar eenvoudig, kost veel tijd. Tijdens het maken van de uiteindelijke wetenschappelijke illustratie moet een illustrator voortdurend de inhoud, de lay-out, het ontwerp en het uiterlijk van het product opnieuw evalueren.

Je kunt referentiebeelden gebruiken om verschillende onderwerpen realistisch te illustreren en te observeren hoe belichting en posities het uiterlijk van een onderwerp beïnvloeden. Het opnemen van een schaal en afmetingen komt ook veel voor bij wetenschappelijke illustraties, afhankelijk van het domein of de inhoud.

Een wetenschapsfiguur maken met Mind the Graph

Veelvoorkomende fouten die je moet vermijden

Fouten met wetenschappelijke illustraties ontstaan doordat ze worden verward met naturalistische tekeningen, of zelfs met extreem realistische tekeningen. Er is een groot debat onder illustratieprofessionals over de grens van deze disciplines.

Hoewel er semantische discussies zijn over de betekenis van elke tak, zijn er bepaalde punten waarover een zekere consensus bestaat.

Subjectiviteit vermijden

Het maken van een illustratie heeft de neiging subjectief te zijn. Het voornaamste probleem is de al te subjectieve aanpak van de auteur, die de informatieve functie van het werk en zijn persoonlijke interpretatie door elkaar haalt.

Laat esthetiek niet de overhand nemen

Wetenschappers, onderzoekers, musea, redacteuren en journalisten gebruiken wetenschappelijke illustraties om iets uit te leggen. Illustraties van wetenschappelijke informatie worden niet door henzelf of door hun auteurs gemaakt. Daarom is het een grote vergissing om esthetiek boven functionaliteit te stellen. Wetenschappelijke illustraties moeten zowel accuraat als visueel aantrekkelijk zijn.

Een fout die vaak wordt gemaakt is dat er te veel belang wordt gehecht aan de exactheid van bepaalde kenmerken van de afbeelding en dat de synthese van de boodschap over het hoofd wordt gezien. Soms krijgt een illustratie door de interdisciplinaire aspecten meer de status van kunstwerk dan van wetenschappelijke illustratie, waardoor de wetenschappelijke informatie in het gedrang komt in plaats van andere esthetische overwegingen.

Doe ook niet het tegenovergestelde

De tegenover Het probleem ontstaat wanneer te veel aandacht wordt besteed aan wetenschappelijke waarachtigheid en te weinig aan esthetische aspecten. Men kan werken vinden die zeer nuttig zijn voor academisch onderzoek, maar niet noodzakelijkerwijs voor informatieve doeleinden, wat nog een van de verschillende toepassingen van wetenschappelijke illustraties is.

Aandacht voor details

Bovendien worden in wetenschappelijke illustraties fouten gemaakt door een lage mate van consistentie in kleur, patroon en formaat, incoherentie tussen concepten en ontwerpen, veronachtzaming van vakspecifieke codes, inconsistente verhoudingen en hoeken, het gebruik van moeilijk te begrijpen woorden en symbolen, en het ontbreken van grafieken met nauwkeurige schalen. 

Het is dus belangrijk om grondig onderzoek te doen naar het onderwerp, het te begrijpen en dan te beginnen met illustreren. Als je dat gemakkelijker wilt doen, probeer dan een kant-en-klare sjabloon te gebruiken die je de ideale lay-out biedt om te verbeteren. Misschien vind je een leuke galerij van wetenschappelijke sjablonen om te bewerken van in Mind the Graph.

Vandaag de dag beschikken wetenschappers over een verscheidenheid aan visualisatie-instrumenten, die elk op hun eigen manier bijdragen aan de wetenschapscommunicatie. Het gebruik van macro- en microfoto's en van wetenschappelijke gegevens afgeleide beelden is een integraal onderdeel van de wetenschappelijke praktijk omdat ze objectief zijn en kennis over een onderwerp overbrengen.

Illustraties kunnen echter ook het grotere geheel vertroebelen door de nadruk te leggen op diepgaande details. Net als in leerboeken en wetenschappelijke tijdschriften vereenvoudigen illustraties complexe systemen zodat het publiek wetenschappelijke concepten kan begrijpen. De artistieke en creatieve kwaliteit van illustraties verhoogt de belangstelling van de lezer voor wetenschappelijke teksten en maakt de wetenschap toegankelijker voor iedereen.

Als u inspiratie zoekt voor wetenschappelijke illustraties, moet u de s werelds grootste galerij van wetenschappelijke illustraties, waar u kunt kiezen uit vele categorieën om te gebruiken in creaties. Bovendien kun je als Mind the Graph gebruiker ook specifieke maatwerk illustraties aanvragen bij een team van illustratie-experts.

wetenschappelijke illustraties
logo aanmelden

Abonneer u op onze nieuwsbrief

Exclusieve inhoud van hoge kwaliteit over effectieve visuele
communicatie in de wetenschap.

- Exclusieve gids
- Ontwerp tips
- Wetenschappelijk nieuws en trends
- Handleidingen en sjablonen