Değişkenlerin kontrol edilmesi, sonuçların geçerliliğini ve güvenilirliğini sağlamak için bilimsel araştırmalarda esastır. Bununla birlikte, en hassas şekilde hazırlanmış çalışmalar bile, kasıtlı olarak manipüle edilmeyen veya hesaba katılmayan ancak yine de araştırma sonuçlarını etkileyebilecek dış değişkenlerden etkilenebilir. Dışsal değişkenler yanlış sonuçlara, zayıf tahminlere ve araştırmada tekrarlanabilirlik eksikliğine katkıda bulunabilir. 

Bu makale, dışsal değişkenlerle ilgili tüm bilgileri, neden önemli olduklarını ve araştırma yaparken ne tür değişkenlerle karşılaşabileceğinizi ele alacaktır. 

Dışsal değişkenler nelerdir?

Dışsal değişken, bilimsel bir çalışmada kasıtlı olarak manipüle edilmeyen veya kontrol edilmeyen ancak yine de çalışmanın sonucu üzerinde etkisi olabilecek bir değişkendir. Değişkenleri karıştırma veya bozma kabiliyetine sahiptirler ve esas olarak bağımlı değişken(ler)i etkilerler.

Bu durum çalışmanın geçerliliğini tehlikeye atabilir ve bulgulara dayanarak uygun sonuçlara varma veya geniş genellemeler yapma kapasitesini zayıflatabilir. Bulgularının güvenilirliğini ve geçerliliğini sağlamak için araştırmacılar dış değişkenleri dikkatle analiz etmeli ve kontrol etmelidir.

Dışsal değişkenler, katılımcı farklılıkları, deneysel ortam veya koşullardaki değişiklikler ve kontrolsüz çevresel etkiler dahil olmak üzere bir dizi nedenden kaynaklanabilir. 

Dışsal değişkenler neden önemlidir?

Dışsal değişkenler, bağımlı değişken(ler)i muhtemelen çarpıtarak ve etkileyerek bilimsel araştırmanın sonucu üzerinde önemli bir etkiye sahip olabildikleri için önemlidir. 

Daha önce de belirtildiği gibi, harici değişkenler tanımlanmadıkları ve hesaba katılmadıkları takdirde hatalı veya yanıltıcı sonuçlara yol açabilir ve bu da daha ileri araştırmalarda ve gerçek dünya uygulamalarında önemli etkilere neden olabilir.

Harici değişkenler önyargıya neden olabilir, örneğin:

  • Yıpranma önyargısı: Araştırmadan ayrılan katılımcılar kalanlardan sistematik olarak farklı olduğunda ortaya çıkar;
  • Örtbas önyargısı: Popülasyonunuzdaki belirli bir tür birey örneklemde temsil edilmediğinde ortaya çıkar;
  • Cevapsızlık yanlılığı: Bir ankete yanıt vermeyenlerin yanıt verenlerden önemli ölçüde farklı olduğu durumlarda ortaya çıkar;
  • Örnekleme yanlılığıAyrıca tespit yanlılığı olarak da bilinir: Hedef kitlenin bazı üyelerinin dahil edilme olasılığı diğerlerine göre daha düşük olduğunda ortaya çıkar;
  • Hayatta kalma önyargısı: Araştırmacılar, grubun tamamı yerine yalnızca başarılı kişilerin örneklerine dayanarak bulgular oluşturduklarında ortaya çıkar.

Araştırmacılar, dışsal değişkenleri doğru bir şekilde tanımlayarak ve ayarlayarak bulgularının geçerliliğini ve güvenilirliğini sağlamaya yardımcı olabilirler. Bu, ya deneysel tasarım (örn. randomizasyon, dengeleme) ya da istatistiksel analiz yoluyla yabancı değişkenlerin etkilerinin azaltılmasını veya ortadan kaldırılmasını gerektirir. (örneğin, yabancı değişkenlerin ortak değişkenler olarak dahil edilmesi). Araştırmacılar bunu yaparak çalışmanın sonuçlarına olan güvenlerini artırabilir ve bilim camiasına daha doğru ve değerli bilgiler verebilirler.

Dışsal değişken türleri nelerdir?

Bilimsel araştırmanın sonucunu etkileyebilecek çeşitli türde dışsal değişkenler vardır. Bunlar bazı örneklerdir:

Talep özellikleri değişkeni

Araştırmaya katılanlar, deneyin kendisi tarafından sağlanan ipuçları veya beklentilerin bir sonucu olarak davranışlarını veya tepkilerini değiştirdiklerinde ortaya çıkan bir tür dışsal değişken. Örneğin, katılımcılar kendilerinden belirli bir şekilde davranmalarının veya tepki vermelerinin beklendiğini hissederlerse, davranışlarını uygun şekilde ayarlayabilirler.

Durumsal değişkenler

Bunlar deneysel ortamın veya ortamın unsurlarının bir sonucu olarak ortaya çıkan dışsal değişkenlerdir. Örneğin sıcaklık, aydınlatma veya gürültü seviyelerindeki değişimler, çevredeki diğer bireylerin veya dikkat dağıtıcı unsurların varlığı gibi çalışma sonuçları üzerinde etkili olabilir.

Katılımcı değişkenleri

Katılımcılar arasındaki bireysel farklılıklar, dikkate alınmadıkları takdirde, araştırma bulguları üzerinde etkili olabilir. Yaş, cinsiyet ve etnik köken gibi demografik özelliklerin yanı sıra kişilik özellikleri, bilişsel yetenek veya ruh hali gibi psikolojik özellikler de dikkate alınabilir.

Deneyci değişkeni

Deneyci değişkenleri iki kategoride sınıflandırılmaktadır. Bunlardan ilki, deneycilerin katılımcılarla olan etkileşimlerinin yanlışlıkla onların davranışlarını etkileyebilmesidir ki bu da talep özellikleri değişkenine benzer. İkinci faktör ise deneycinin ölçüm, gözlem, analiz veya yorumlamada neden olduğu potansiyel yanlılığın çalışmanın bulgularını değiştirebilmesidir.

Metodolojik değişkenler

Ölçüm ekipmanı veya veri toplama yöntemlerindeki sapmalar gibi araştırma tekniği veya süreçlerindeki farklılıklar, sonuçları etkileyen dışsal değişkenler olabilir.

Zaman değişkenleri

Günün saati veya haftanın günü gibi zaman değişkenleri, araştırma bulgularını etkileyen dışsal faktörler olabilir.

Görev değişkenleri

Çalışmada kullanılan görevin veya uyarıcının zorluğu veya aşinalığı gibi özellikleri, çalışma bulgularını etkileyen dışsal değişkenler olabilir.

Yabancı değişkenler nasıl kontrol edilir?

Araştırmacıların kontrol edilemeyen değişkenleri kontrol etmek için atabilecekleri bazı basit adımlar şunlardır:

1. Potansiyel gereksiz değişkenleri belirleyin

Araştırmacılar, çalışmanın bulguları üzerinde etkisi olabilecek tüm potansiyel faktörleri dikkatle analiz etmeli ve dışsal olanları belirlemelidir.

2. Kontrol yöntemi

Çalışmanızı etkileyen harici değişkenleri belirledikten sonra, bir kontrol yöntemi seçebilirsiniz. Yöntemler, belirli bir değişken kategorisiyle ilişkilendirilerek hangi tekniğin uygulanacağını seçmeyi kolaylaştırır. Kontrol yöntemleri aşağıdakileri içerir:

Standartlaştırılmış prosedürler

Bu yaklaşım, çalışmanın tasarımı boyunca ortaya çıkan durumsal, zaman, görev ve talep karakteristik değişkenleri ile ilgilidir. Tüm katılımcılar için tutarlı bir ortam için standart ölçümler oluşturun.

Karşı Dengeleme

Bu yaklaşım, çalışmanın belirli olay sırası gibi katılımcı değişkenleriyle ilgilidir. Bunu hesaba katmak için, bir grup katılımcıya bir bölümü bitirmelerini, diğer bir gruba ise farklı bir bölümü tamamlamalarını söyleyebilirsiniz.

Rastgele örnekleme

Bu yaklaşım katılımcı değişkenleriyle ilgilidir ve tüm katılımcıların eşit seçilme olasılığına sahip olmasını sağlar. Örneğin, insanları bir kontrol grubuna ve bir deney grubuna ayırırken, her bireyin her iki grupta da aynı şansa sahip olmasını sağlamak için isimleri rastgele çekebilirsiniz.

Maskeleme

Bu yaklaşım deneyci değişkenleri ile ilgilidir. Maskeleme, bir kişinin çalışmanın amacından habersiz olarak deneyi yönetmesidir.

Mind the Graph biyoloji, kimya, fizik ve daha birçok bilim dalından illüstrasyonlar ve grafiklerle dolu dünyanın en büyük bilimsel olarak doğru illüstrasyon galerisidir. Kullanımı basit ve çalışmalarınızın kalitesini artırmak için harika!

Araştırmada Dışsal Değişkenler: Potansiyel Etkilerin Düzenlenmesi
logo-abone ol

Haber bültenimize abone olun

Etkili görseller hakkında özel yüksek kaliteli içerik
bilimde iletişim.

- Özel Rehber
- Tasarım ipuçları
- Bilimsel haberler ve trendler
- Öğreticiler ve şablonlar